schrijft een boek

De dominee leert vloeken

Over woede, onmacht en daadkracht

25 Oktober 2016, Uitgeverij de Arbeiderspers
Rikko Voorberg crowdfunding

Rikko Voorberg, een keurige gereformeerde domineeszoon, ontwikkelde zich tot een dwarse, graag gehoorde stem in het maat-
schappelijke debat: een nieuwe beeldenstormer. Volgens hem moet het anders en kán het anders in onze wereld. Hij bracht Pasen door in vluchtelingenhel Idomeni, heette zedendelinquent Benno L. via een Facebookpagina welkom in zijn straat en zette bekladde huizen van vluchtelingen vol bloemen.

In De dominee leert vloeken houdt hij een pleidooi voor woede als
middel tegen cynisme, voor opnieuw leren vloeken en voor creatieve, constructieve actie. Als woede volwassen wordt kan die de wereld weer veranderen.


RIKKO

Theoloog in het wild

Rikko Voorberg | van bommen naar bloemen

RIKKO VOORBERG (1980) is theoloog en richtte PopUpKerken op in Amsterdam en daarbuiten.
Hij is columnist, schrijft voor diverse kranten en werkt samen met geëngageerde kunstenaars als ‘wereldveranderaar’.
Momenteel realiseert hij in het Bijbels Museum in samenwerking het Amsterdam Dance Event en de MuseumNacht de ‘verwording van hemel en aarde, een techno-interpretatie van Genesis.
Hij werd genomineerd als meest spraakmakende theoloog van het jaar en ontving in 2016 de Pim de Kuijerpenning vanwege zijn inzet voor mensenrechten.

 
 
 
 
 
 
 
 

aanbevelingen

  • Annemiek

    “De manier waarop Rikko tijdens de kerstuitzending van’ De Verwondering’ met een hamer kwam binnen zeilen, zal ik nooit meer vergeten. Jezus hamerde op gerechtigheid en liefde, en Rikko begrijpt wat navolging is.”

    – Annemiek Schrijver
    presentator KRO-NCRV

  • Martijn
    “Rikko is een nieuwe beeldenstormer: hij spaart de heiligdommen niet, de christelijke noch de seculiere. En wat er dan blijft staan? Gewoon, een kerk zonder onzin.”

    – Martijn Horsman
    Gemeentestichter in Amsterdam

  • Henk-Jan-Beltman
    “Volgens Tony Chocolonely is het onze taak om de wereld een beetje mooier te maken. Een hand uit te steken naar hen die dat hard nodig hebben. Dat doet Rikko ook. Hem steunen maakt ons trots.”

    – Namens Tony Chocolonely
     Henk Jan Beltman, Chief Chocolate Officer

  • robb
    “Ik vind het bijzonder hoe Rikko onrust en hoop tegelijk uitstraalt, urgentie en vrede, kritiek en welkom, uitdaging en uitnodiging. Met eerlijke liefde maakt hij nieuwsgierig. Volgens mij krijgt hij daarom gehoor uit onverwachte hoeken.”

    – Robb Ludwick,
     leefgemeenschap L’Abri

  • arie“Rikko zoekt naar creatieve oplossingen voor complexe vraagstukken. Kunst als oplossing voor nagenoeg alles. Er zijn vast veel mensen die hem voor gek verklaren. En een groter compliment kun je je niet indenken. Zet ‘m op, Rikko. Voorwaarts, tegen de stroom in!”

    – Arie Boomsma,
     Presentator, programmamaker

 

In de Media

d310549a32e62612ff81c4c4a1161b00225474ed

Vloeken om de hoop niet op te geven

Taboe | interview | De wereld vraagt om woede, vindt Rikko Voorberg, en woede vraagt om vloeken. Pikant detail: Voorberg is theoloog van gereformeerd-vrijgemaakten huize.

STEVO AKKERMAN

Rikko Voorberg is weleens ongelukkig over hoe het er in de wereld aan toegaat, en daar wil hij dan liefst meteen iets mee doen. Wordt er gescholden op de markt (‘Vieze kankerbuitenlander, tief op!’), dan probeert hij de schreeuwlelijk tot de orde te roepen – zonder al te veel resultaat overigens. Lopen burgers in Leiden te hoop tegen een nieuwe woning voor pedofiel Benno L., dan lanceert Voorberg een facebookpagina: ‘Benno L. welkom in onze straat’. Spoelen vluchtelingen aan op de Griekse kusten, dan gaat Voorberg met vrienden van zijn Amsterdamse PopUp-kerk naar het eiland Lesbos om met eigen ogen te zien wat er speelt. ‘Niet wegkijken’, is het motto van Voorberg, ook als het wereldnieuws hem onmachtig en daardoor boos achterlaat. Dan zit de jonge theoloog soms zachtjes voor zich uit te vloeken. “Ik heb woede leren waarderen en uiteindelijk een woord gevonden dat de woede van een bedding voorzag”, schrijft hij in zijn nieuwe boek ‘De dominee leert vloeken’. “Het is een gefluisterd en gehuiverd ‘godverdomme’.”

Trouw is een fatsoenlijke krant, wij vermijden vloeken, als het enigszins kan. Hoe moet dat nu in dit gesprek met u, dominee Voorberg? U pleit juist voor het godverdomme.

“Het is een dilemma, maar het is ook vreemd dat zo’n woord opeens niet mag, terwijl het wel degelijk een functie heeft in het dagelijkse leven. Ik weet natuurlijk dat het een bruut woord is, maar ik probeer het opnieuw te laden, want dit brute woord is precies wat ik zoek om uiting te geven aan de onmacht. En vervolgens is het een middel tegen cynisme, tegen het opgeven van de hoop.”

Waarom is dit precies het woord dat u nodig hebt? Waarom niet een andere krachtterm? Of ‘Jezus Christus’ met een uitroepteken?

“Die laatste had misschien ook gekund – in elk geval zoek ik een kanaal voor mijn frustratie over het onrecht, en daarvoor heb ik een term nodig met een religieuze dimensie – die religieuze dimensie is nodig omdat wij mensen niet in staat lijken het onrecht op te lossen. Het moet bij iets hogers, iets machtigers komen te liggen. Mijn zoektocht daarnaar gaat terug naar de zomer van 2008, toen de MH17 werd neergehaald. Voor nrc.next was ik gevraagd te reageren op het nieuws met als uitgangspunt het geloof en ik wist: als ik ergens niet zalvend over mag schrijven, is het hierover. Ik had al eens gelezen dat het ‘godverdomme’ geen zelfvervloeking was, maar een aanvoegende wijs: moge dit verdoemd worden. Moge God deze situatie, dit onrecht, dit kwaad verdoemen. Als dat ooit op zijn plaats was, dan nu.”

Had u een term nodig die een verboden grens overgaat?

“Ik denk dat het eerder gaat om de rauwheid van het woord. Om de klank, het schuren van de lettergrepen. Bovendien heeft het gebedskracht, in religieuze én seculiere zin: je hoeft niet in God te geloven om te bidden en ook niet om te vloeken. Daardoor vind ik via dit woord verbinding met niet-gelovigen die net als ik zien dat er in onze wereld dingen gebeuren die niet mogen gebeuren.”

Rabbijn Tamarah Benima gebruikte het woord eerder in een interview met deze krant, toen ze zei de Eeuwige ter verantwoording te willen roepen voor het kwaad, en dan met name het kwaad dat de joden heeft getroffen.

“Dat is eigenlijk prachtig. En theologisch ook fantastisch, want als iemand de schuld op zich wil nemen, dat is het die God wel, dus leg het alsjeblieft maar bij hem neer.”

In uw boek beschrijft u ook hoe studenten aan de gereformeerd-vrijgemaakte Theologische Universiteit een medestudent aanmoedigen te vloeken, om los te komen van zijn al te strikte godsbeeld.

“Dat bevrijdde hem, en ook daar ging het om woede: woede om de knijpende, kapotmakende godsbeelden die mensen onderuit halen. Voor deze jongen was dat geen godsbeeld, maar God zelf – hij wilde alleen nog maar vloeken en toen hij zich dat toestond werd hij ervan bevrijd. Zou God een dergelijke vloek niet kunnen verdragen, dan was hij de naam God niet waard. Alsof het God er om zou gaan of je een bepaalde lettercombinatie wel of niet zou uitspreken.”

U schrijft dat er een taboe rust op woede. Ik heb eerder de indruk dat heel Nederland constant woedend is.

“Dat is een gevolg van het taboe. De ene helft, die van de keurige burgers, drukt het weg, want het hoort niet. De andere helft laat zich helemaal gaan, hoe destructief en contraproductief het ook is. Neem het geval van Benno L. Mensen zijn verschrikkelijk boos omdat hij in hun buurt is komen wonen, en dat hen dat niet is verteld – daarom gaan ze voor zijn deur demonstreren. Intussen hebben wetenschappers aangetoond dat sociale uitsluiting de belangrijkste factor is bij recidive. Met andere woorden: door op te komen voor kinderen in de buurt, wordt de man gevaarlijker voor andere kinderen. Beide vormen, het onderdrukken van je woede en het onnadenkend ventileren ervan, zijn ongezond. Woede moet geoefend worden, zodat ratio en woede in elkaar grijpen en er iets goeds uit kan voortkomen. We moeten niet minder woede willen, maar betere woede.”

In uw boek wordt het geloof enerzijds heel politiek, en lijkt het vaak gewoon een vorm van sociaal activisme. Anderzijds geeft u de transcendente dimensie niet op: er is ook de ervaring van goddelijke aanwezigheid.

“Ik zie het transcendente, oneerbiedig gezegd, als middel om hoop te houden op daadwerkelijke, wereldse verandering. Noem het orthodox bevrijdingsdenken. Een andere versie van het geloof is niet geloofwaardig. Met woorden kun je alle kanten op, maar om daden kun je niet heen. En ga je dan vervolgens weer terug naar de oude teksten, dan zie je dat ook Jezus van Nazareth steeds wijst op wat hij doet: geloof mijn woorden desnoods niet, geloof dan tenminste wat ik doe.”

Gaat uw christelijk geloof ook nog over hemel en hel, over het leven na de dood? U wilt wel graag vasthouden aan een Goddelijk Oordeel, schrijft u.

“Omdat zo’n oordeel impliceert dat er dingen zijn die werkelijk goed of fout zijn, dat dat dus niet afhangt van mijn interpretatie of mijn cultuur – sommige dingen kunnen écht niet. Dat kan mij sterken in mijn drive om er dan ook iets mee te doen. Door het Laatste Oordeel – dat er al geweest is, in Christus – weten we waar zwart en wit ligt. Door het oordeel ontdek je wie je bent, en daarna begint het leven, daarna ga je handelen. Je weet waar je niet te vertrouwen was, en dat maakt je een betrouwbaarder mens.”

U denkt bij het Laatste Oordeel niet aan eeuwig branden in de hel?

“Nee, ik vind dat een bijzonder ongemakkelijk beeld, en ik heb de indruk dat het eerder middeleeuws is dan vroeg-christelijk. De oude teksten draaien volgens mij om een andere vraag: van welke beweging wil je deel uitmaken? Er is een beweging die ten dode opgeschreven is, die de aarde uitput en mensen in slavernij houdt; dat is veel eerder het ‘Gehenna’ waar Jezus over spreekt dan de pijn, de marteling en het sadisme van onze traditionele hel.”

U haalt het naar het hier en nu.

“Ja, want daar is het voor bedoeld. Net zo goed als de keerzijde ervan, de uitspraken van Jezus over het toekeren van de andere wang en dergelijke. Die moeten we ook niet reserveren voor de hemel van straks, maar handen en voeten geven op de aarde van nu. Ik kan er behoorlijk chagrijnig van worden dat ik dat niet altijd heb gezien, ondanks het grote kruis voorin de kerk.”

Rikko voorberg

Rikko Voorberg (1980) studeerde theologie in Kampen en is oprichter van ‘PopUpKerken’ in Amsterdam en daarbuiten. De gereformeerd-vrijgemaakte kerken ondersteunen dit initiatief, maar de PopUpKerken maken geen deel uit van dit kerkgenootschap en Voorberg is geen gemeentepredikant.

Rikko Voorberg: De dominee leert vloeken. Over woede, onmacht en daadkracht. Arbeiderspers; €18,99 euro